Geschiedenis van portwijn

Portwijn vindt zijn oorsprong in de 17e eeuw, in de Dourovallei van Portugal. De wijnproductie in deze regio gaat echter al veel verder terug, maar het was de toevoeging van brandewijn aan de wijn die het unieke karakter van port tot stand bracht. Deze praktijk werd ontwikkeld om de wijn te stabiliseren voor de lange zeereis van Portugal naar Engeland. Engelse handelaren begonnen met de massaproductie van deze versterkte wijn om aan de vraag in hun thuisland te voldoen, nadat de oorlogen met Frankrijk de levering van Franse wijnen hadden beperkt. In 1756 werd het Douro-gebied afgebakend, en dit wordt beschouwd als de eerste formele appellation-wijnregio ter wereld. De topografie van terrasvormige wijngaarden langs de Douro-rivier is zeer uniek en draagt bij aan de kenmerkende kwaliteiten van portwijn. Het productieproces en de regio werden strikt gereguleerd om de kwaliteit te waarborgen, een systeem dat tot op heden zijn invloed uitoefent. Het prestigieuze imago van portwijn kreeg tevens vorm door de oprichting van talrijke Brits-Portugese portwijnhuizen in de 18e en 19e eeuw, zoals Taylor's, Graham's en Dow's, die nog steeds actief zijn en een rijke geschiedenis uitdragen. Hun invloed op de portwijnhandel is tot op de dag van vandaag merkbaar en de wijnhuizen bieden nu zelfs rondleidingen en proeverijen aan. De Franse invasies onder Napoleon en de daaropvolgende politieke en economische onrust in Portugal hadden een impact op de portwijnhandel, maar het herstel was robuust, mede dankzij de voortdurende vraag uit Engeland. In de loop van de 20e eeuw kreeg de productie van port te maken met modernisering, maar zonder de traditionele methoden uit het oog te verliezen. In de late 20e en vroege 21e eeuw heeft de sector zich aangepast aan nieuwe markten en consumentenbehoeften, met een grotere nadruk op diversificatie en kwaliteit. Voor belangstellenden die meer willen leren over de rijke geschiedenis van portwijn en welke invloed deze heeft gehad op de huidige wijnproductie, vormt de [Instituto dos Vinhos do Douro e Porto](http://www.ivdp.pt/) een goed bron van informatie. Dit instituut speelt een cruciale rol bij het reguleren en promoten van portwijn. Voor velen blijft een bezoek aan de Dourovallei, die sinds 2001 op de [Unesco-werelderfgoedlijst](https://whc.unesco.org/en/list/1046) staat, een levendig inzicht bieden in de oorsprong en de evolutie van deze vooraanstaande en wereldwijd gewaardeerde wijn.

De verschillende stijlen van portwijn

kan in een behoorlijk breed scala aan komen, elk met zijn eigen kenmerkende eigenschappen en smaakprofielen. Deze verscheidenheid maakt port een intrigerende en veelzijdige keuze voor zowel de nieuwkomer als de ervaren . De meest voorkomende stijlen omvatten Ruby Port, Tawny Port, White Port en Vintage Port, plus enkele speciale categorieën zoals Late Bottled Vintage (LBV) en Colheita.

Ruby Port is de meest toegankelijke en vaak de minst dure stijl. Deze wordt gekenmerkt door zijn heldere, robijnrode kleur en fruitige, jonge aroma's. Het is een blend van verschillende oogstjaren die meestal twee tot drie jaar in roestvrijstalen tanks of grote houten vaten rijpt om de fruitige smaken te behouden. Cue doen zin:

“Ruby Port, met zijn levendige fruit en toegankelijkheid, vormt een uitstekend beginpunt voor de ontdekking van portwijn.”

Tawny Port ondergaat een langere rijpingsperiode in houten vaten, waardoor hij een bruinachtige (‘tawny') kleur krijgt en complexe smaken van gedroogd fruit, noten en karamel ontwikkelt. Afhankelijk van de aangegeven leeftijd op het etiket – zoals 10, 20, 30 of meer dan 40 jaar – geeft het een indicatie van de gemiddelde tijd die de wijn heeft gerijpt en dus de intensiteit van zijn smaken.

De White Port onderscheidt zich in kleur en van Ruby en Tawny Ports. Het is gemaakt van witte druivensoorten en kan variëren van zoet tot extra droog. White Ports zijn uitstekend als aperitief en worden vaak geserveerd met tonic en citroen als een verfrissende cocktail bekend als de ‘Portonic'.

Vintage Port vertegenwoordigt de top van de kwaliteitspiramide. Deze wijn wordt alleen in de beste jaren gemaakt, bekend als ‘Declared Vintage' jaren. Ze zijn afkomstig van de beste en vereisen tientallen jaren van rijping in de fles om tot volle wasdom te komen. Vintage Ports zijn krachtig en gestructureerd, met rijke fruitaroma's en een groot verouderingspotentieel.

Nauw verwant aan Vintage Port is de Late Bottled Vintage (LBV) Port. LBV's worden gemaakt van druiven van één oogstjaar maar worden langer in het vat gerijpt voordat ze worden gebotteld, meestal tussen de vier tot zes jaar. Dit maakt ze eerder toegankelijk om te drinken dan Vintage Ports, maar ze kunnen nog steeds profiteren van extra flesrijping.

Colheita Ports zijn in wezen Tawny Ports die uitsluitend afkomstig zijn van één oogstjaar en minstens zeven jaar op vat hebben gerijpt, hoewel veel voor decennia worden gerijpt. De term ‘Colheita' betekent ‘oogst' en zoals op elke Colheita Port staat aangegeven, is het jaar van de oogst een essentieel identificatiepunt.

Om de fijnere onderscheidingen tussen de verschillende stijlen van portwijn te ervaren, is het aan te raden om deel te nemen aan een begeleide proeverij, zoals aangeboden door verschillende wijnhuizen in de Dourovallei. Voor diegenen die de wereld van port grondiger willen verkennen, biedt Wine Enthusiast een uitgebreide gids over de verschillende soorten port die er bestaan.

Hoe portwijn wordt gemaakt

De productie van portwijn is een proces dat zorgvuldigheid, kennis en vaak ook traditionele methoden vereist. Het begint allemaal in de wijngaarden van de Dourovallei, waar de druiven worden geteeld op de steile terrassen die zo karakteristiek zijn voor dit UNESCO-werelderfgoed landschap. De druivenoogst, ook bekend als ‘vindima', vindt plaats aan het einde van de zomer en in de vroege herfst, wanneer de druiven op hun rijpst zijn. Veel wijngaarden houden vast aan de traditionele oogstmethoden met de hand, wat essentieel is op de moeilijk begaanbare terrassen. Na het oogsten worden de druiven naar de Quinta's (wijnboerderijen) getransporteerd, waar ze worden geplet om het sap vrij te maken. Historisch gezien gebeurde dit door middel van het treden met de voeten in grote, stenen tanks, lagares genoemd. Sommige producenten geven nog steeds de voorkeur aan deze methode vanwege de zachte manier waarop de huiden van de druiven worden geplet, wat resulteert in minder tannines in de wijn en een rijker aroma. Tegenwoordig zijn echter ook meer geautomatiseerde methodes in zwang, die de efficiëntie en controle tijdens dit proces vergroten. Zodra het sap, of most, begint te fermenteren, wordt brandewijn toegevoegd. Dit stopt niet alleen de fermentatie, maar verhoogt ook het alcoholgehalte, waardoor de wijn zijn zoetheid behoudt – aangezien niet alle suikers zijn omgezet in alcohol – en zijn langere houdbaarheid krijgt. Na de toevoeging van de brandewijn rijpt portwijn voor uiteenlopende periodes, afhankelijk van de stijl die geproduceerd wordt. Voor Ruby Port is dit vaak een paar jaar, terwijl Tawny Port veel langer kan rijpen en subtiele smaken van noten, karamel en chocolade kan ontwikkelen. Bij de rijping worden de vaten of flessen opgeslagen in kelders, die in het Portugees ‘caves' worden genoemd. In deze kelders, vaak gelegen in Vila Nova de Gaia, tegenover de stad Porto, heersen ideale omstandigheden door de constante temperatuur en vochtigheidsgraad. Voordat de port uiteindelijk gebotteld wordt, gaat hij vaak door een proces van blending, waarbij wijnen uit verschillende jaren en wijngaarden worden gecombineerd om te zorgen voor consistentie in smaak en kwaliteit. Dit is een kunstvorm op zich, en de keldermeesters spelen hierin een cruciale rol. Het is fascinerend om het hele proces te zien van druif tot de heerlijke port in het glas. Voor een diepgaand inzicht in hoe portwijn wordt gemaakt, kan het bezoeken van een van de vele portwijnhuizen van vitaal belang zijn. Veel wijnhuizen bieden rondleidingen waarbij je alles leert over het productieproces en kun je ter plaatse de kunst van het maken van port ervaren. Bezoek bijvoorbeeld de website van [Symington Family Estates](https://www.symington.com/) die enkele van de meest gerenommeerde portmerken bezit en proeverijen en rondleidingen aanbiedt in hun verschillende Quinta's.

Tips voor het proeven van portwijn

Om de unieke smaken van portwijn echt te waarderen, is het nuttig om enkele basistips voor proeven te volgen. Het proeven van portwijn is een ervaring die zowel zintuigelijk als verrijkend is, en gaat verder dan alleen het drinken van de wijn. Hier zijn enkele stappen en overwegingen die uw proefervaring kunnen verbeteren:

Allereerst, zorg ervoor dat de port op de juiste temperatuur wordt geserveerd. Ruby en LBV Ports komen het beste tot hun recht bij licht gekoelde temperaturen, tussen 16 en 18°C. Tawny Ports, met hun rijker smaakprofiel, kunnen iets koeler geserveerd worden, rond 12-16°C, terwijl Vintage Ports het beste zijn op ongeveer 18°C. Voor de optimale smaak van White Port, kunt u deze het beste koelen tot 10-14°C.

Gebruik het juiste glaswerk. Een standaard wijnglas werkt goed voor port, maar kleinere portglazen die toelopen naar de top zijn ideaal omdat ze de aroma's concentreren, waardoor u de complexiteit van de wijn kunt opsnuiven. Schenk niet te veel; ongeveer een derde van het glas is genoeg zodat er genoeg ruimte overblijft om de port te walsen en de geuren die vrijkomen goed te kunnen waarderen.

Het uiterlijk van de port kan veel zeggen over de leeftijd en stijl. Bestudeer de kleur tegen een lichte achtergrond. Helderheid en intensiteit van de kleur kunnen aanwijzingen geven over de leeftijd van de port. Een jongere Ruby Port zal een heldere, diepe robijnrode kleur hebben, terwijl een oudere Tawny Port meer oranje en amberkleurige tinten zal vertonen door langere houtrijping.

De geur van portwijn is een complex mengsel van fruitige, kruidige, en soms notige of houtachtige aroma's. Neem de tijd om de geuren te ontdekken door de port rustig te walsen in het glas. Dit helpt bij het vrijmaken van de diverse aroma's.

Bij het proeven is het belangrijk om de wijn door uw hele mond te laten gaan, zodat alle smaakpapillen benut worden. Let op de textuur, het lichaam, en de balans tussen zoetheid en zuurheid. Vervolgens, bedenk de afdronk – de smaak en sensaties die achterblijven nadat de wijn is doorgeslikt. Een lange, aangename afdronk is een teken van een hoge kwaliteit port.

Tabel 1: Richtlijnen voor het serveren van portwijn
StijlGlaswerkProefnotities
Ruby Port16-18°CStandaard wijnglas of portglasHelder, robijnrood, fruitig
Tawny Port12-16°CPortglas, nauwe openingBruinachtig, complex, notig
White Port10-14°CWijnglas of klein portglasLicht, fris, veelzijdig
Vintage Port18°CStandaard wijnglas of portglasDiep, gestructureerd, rijk

Het is ook aan te raden om aantekeningen te maken tijdens het proeven, vooral als u verschillende stijlen port proeft. Leg de naam van de producent vast, de stijl, de geschatte leeftijd, uw indrukken van het uiterlijk, de geur, en de smaak, evenals eventuele voorkeur die u heeft. Dit zal u helpen uw smaak te verfijnen en te identificeren wat u het meest geniet binnen het brede assortiment van portwijnen.

Ten slotte, ontdek port in gezelschap en in de juiste context. Port is een sociale wijn, vaak genoten na het diner, met kaas, chocolade of andere desserts. De ervaring van het proeven van portwijn kan aanzienlijk verrijkt worden wanneer gedeeld met vrienden en geliefden.

Voor meer uitgebreide informatie over proeftechnieken en om meer te leren over de sensaties die port kan bieden, kun je een bezoek brengen aan [Decanter](https://www.decanter.com/), waar je gedetailleerde artikelen en gidsen kunt vinden voor het degusteren van wijnen, waaronder port.

Portwijn serveren en bewaren

Portwijn is een genot dat door fijnproevers over de hele wereld wordt gewaardeerd. Ook voor de liefhebbers aan huis geldt dat een correcte behandeling van port zowel vóór als na het openen essentieel is om de smaak en kwaliteit te behouden. Allereerst, een ongeopende fles port moet bewaard worden in een koele, donkere plaats, zoals een kelder. De ideale temperatuur ligt rond de 12 tot 14 graden Celsius. Bovendien is het belangrijk de fles horizontaal te , zodat de kurk in contact blijft met de wijn en niet uitdroogt. Dit geldt met name voor portwijnen met natuurkurk, omdat uitdroging kan leiden tot het verslechteren of verliezen van de wijn door oxidatie. Eenmaal geopend vereist portwijn verschillende behandelingen, afhankelijk van de soort. Ruby en LBV Ports, die flesrijping minder goed verdragen, moeten binnen enkele dagen na opening geconsumeerd worden. Ondertussen kunnen Tawny Ports met hun oxidatieve rijpingsproces na opening langer houdbaar blijven. Over het algemeen is het raadzaam elke geopende port binnen één tot vier weken te consumeren en deze in de koelkast te bewaren om de frisheid en de subtiele smaken te behouden. Vintage Ports zijn een verhaal apart. Deze hebben vaak decennia bewaard voordat ze worden geopend en gedronken. Na het openen moeten ze binnen een dag of twee worden geconsumeerd, omdat hun delicate structuren en smaken snel kunnen afnemen. Het van Vintage Port is ook een belangrijk . Vanwege het sediment dat zich in de loop der jaren in de fles kan opbouwen, is het belangrijk om de wijn zorgvuldig te decanteren en te laten rusten voordat deze wordt geserveerd. Laten we ook niet de White en Rosé Ports vergeten, deze verfrissende varianten moeten gekoeld en relatief snel na het openen worden gedronken. Ze passen uitstekend bij warm weer en lichte gerechten of kunnen zelfs als cocktailbasis dienen. Volg deze richtlijnen om de integriteit van de smaken en de totale drinkervaring van portwijn te behouden. Bewaar de fles op de juiste manier en serveer het met zorg om het beste uit elke slok te halen.

Hoe lang kun je portwijn bewaren na het openen van de fles?

Na opening is de houdbaarheid van port afhankelijk van de stijl. Ruby en LBV Ports dienen binnen enkele dagen geconsumeerd te worden, terwijl Tawny Ports meestal één tot vier weken goed blijven. Vintage Ports daarentegen moeten idealiter binnen een paar dagen na het openen gedronken worden. Bewaar geopende flessen altijd in de koelkast om de kwaliteit te behouden.

Is het nodig om portwijn te decanteren?

Ja, vooral Vintage Ports die vaak sediment bevatten en gebaat zijn bij decanteren. Dit scheidt de heldere wijn van het sediment en stelt de wijn ook in staat om te ademen, wat de aroma's en smaken kan verbeteren. Bij andere stijlen port, zoals Tawny of Colheita, is decanteren niet per se noodzakelijk maar kan het toch bijdragen aan de ervaring.

Wat voor effect heeft de temperatuur op het bewaren van portwijn?

Temperatuur speelt een cruciale rol bij de bewaring van portwijn. Een te hoge temperatuur kan leiden tot een versnelde veroudering en verslechtering, terwijl een temperatuur die te laag is, de rijping van de wijn kan vertragen en de aroma's kan muten. Een constante, koele temperatuur van 12 tot 14 graden Celsius is ideaal voor het bewaren van ongeopende port.

Geef een reactie